{"id":6088,"date":"2014-07-24T20:48:14","date_gmt":"2014-07-24T13:48:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/?p=6088"},"modified":"2014-07-24T20:48:14","modified_gmt":"2014-07-24T13:48:14","slug":"nen-giao-duc-cam-doan-ky-cuoi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/?p=6088","title":{"rendered":"N\u1ec0N GI\u00c1O D\u1ee4C C\u1ea4M \u0110O\u00c1N [K\u1ef2 CU\u1ed0I&#8230;]"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/www.yogavocuc.com\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/149.jpg\"><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft size-medium wp-image-6089\" title=\"1\" src=\"http:\/\/www.yogavocuc.com\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/149-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" srcset=\"http:\/\/www.yogavocuc.com\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/149-200x300.jpg 200w, http:\/\/www.yogavocuc.com\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/149.jpg 670w\" sizes=\"(max-width: 200px) 100vw, 200px\" \/><\/a>H\u00e3y gi\u00e1o d\u1ee5c con tr\u1ebb theo nhu c\u1ea7u c\u1ee7a ch\u00fang, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng theo nhu c\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c ch\u00fang ta c\u1ea7n l\u00e0m, \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c t\u1ed1t, gi\u1ed1ng nh\u01b0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u, t\u1eeb m\u1ed9t con s\u1ed1 0. Maria Montessori t\u1eebng n\u00f3i:<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1eebng h\u1ecdc t\u00f4i, h\u1ecdc tr\u1ebb con \u1ea5y.\u201d<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng theo k\u1ecbp l\u0169 tr\u1ebb, c\u0169ng ch\u1eb3ng ch\u1ecbu quan s\u00e1t ch\u00fang. Anh ta th\u1eadt s\u1ef1 ch\u1eb3ng hi\u1ec3u g\u00ec v\u1ec1 l\u0169 tr\u1ebb c\u1ea3, ch\u1eb3ng bi\u1ebft g\u00ec s\u1ea5t. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, anh ta bi\u1ebft nhi\u1ec1u l\u00fd thuy\u1ebft l\u1eafm. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0, ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn t\u1ecf v\u1ebb nh\u01b0 bi\u1ebft tr\u1ebb con c\u1ea7n g\u00ec, nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf, anh ta l\u1ea1i ho\u00e0n to\u00e0n m\u00f9 t\u1ecbt. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, c\u1ed1t l\u00f5i c\u1ee7a gi\u00e1o d\u1ee5c ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u00ednh TR\u1eba EM. V\u00ec th\u1ebf, n\u1ebfu l\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c th\u1ef1c ch\u1ea5t, th\u00ec n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y c\u01a1 s\u1edf l\u00e0 tr\u1ebb nh\u1ecf, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1eeb nhu c\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn.<\/p>\n<p>Tr\u1ebb con \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra v\u1edbi ti\u1ec1m n\u0103ng \u0111\u1ec3 s\u00e1ng t\u1ea1o, ch\u00fang c\u1ef1c k\u1ef3 s\u00e1ng t\u1ea1o, t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 ham quan s\u00e1t. V\u00e0 \u1edf tr\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u00f3 hai \u0111i\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra: Ho\u1eb7c l\u00e0 ch\u00fang ta ph\u1ea3i theo d\u00f5i qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u00e0y v\u00e0 \u0111\u01b0a ra c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nh\u1eb1m k\u00edch th\u00edch c\u00e1c ti\u1ec1m n\u0103ng c\u1ee7a tr\u1ebb, ho\u1eb7c l\u00e0 \u00e9p bu\u1ed9c ch\u00fang theo khu\u00f4n kh\u1ed5. Th\u1ef1c t\u1ebf, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng, b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 lu\u00f4n h\u1ecdc h\u1ecfi. H\u00e3y nh\u00ecn m\u00e0 xem. Tr\u1ebb con li\u00ean t\u1ee5c h\u1ecfi b\u1ea1n: \u201cT\u1ea1i sao l\u1ea1i th\u1ebf n\u00e0y? T\u1ea1i sao l\u1ea1i th\u1ebf kia?\u201d Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea1n b\u1eaft ch\u00fang h\u1ecfi, m\u00e0 t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 ch\u00ednh l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a tr\u1ebb. B\u1ecdn tr\u1ebb c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec c\u1ea7n thi\u1ebft: C\u00e1c gi\u00e1c quan, kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u00e1nh gi\u00e1 v\u00e0 m\u00f4 ph\u1ecfng. Ch\u00fang c\u00f3 b\u1ed9 n\u00e3o, c\u00f3 th\u1ec3 suy ngh\u0129, l\u00fd lu\u1eadn, t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 m\u01a1 m\u1ed9ng. Nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc l\u00e0m \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u1ecdn tr\u1ebb l\u00e0: Tr\u1eadt t\u1ef1, im l\u1eb7ng\u2026 Ch\u00fang b\u1ecbt mi\u1ec7ng t\u1ee5i tr\u1ebb l\u1ea1i.<\/p>\n<p>V\u00ec th\u1ec3, n\u1ebfu b\u1ea1n ch\u1ecbu \u0111\u1ec3 \u00fd b\u1ea1n s\u1ebd th\u1ea5y r\u1eb1ng, khi l\u1edbn l\u00ean, ch\u00fang b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ea5t h\u1eb3n s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 s\u1ef1 h\u1ee9ng th\u00fa v\u1edbi h\u1ecdc t\u1eadp. M\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb 12 tu\u1ed5i s\u1ebd c\u1ef1c \u00edt \u0111\u1ecdc s\u00e1ch sau gi\u1edd h\u1ecdc, r\u1ea5t \u00edt \u0111\u1ee9a l\u00e0m th\u1ebf. V\u00ec sao? B\u1edfi v\u00ec ch\u00fang ph\u00e1t ch\u00e1n v\u1edbi vi\u1ec7c b\u1ecb sai b\u1ea3o n\u00ean l\u00e0m c\u00e1i n\u00e0y, kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m c\u00e1i kia v\u00e0 v\u00ec ch\u00fang m\u1ea5t h\u1ebft s\u1ea1ch s\u1ef1 h\u1ee9ng th\u00fa v\u1edbi vi\u1ec7c h\u1ecdc. T\u00e2m tr\u00ed c\u1ee7a tr\u1ebb nh\u1ecf v\u1edbi \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u00e1c ph\u1ea9m ch\u1ea5t cho vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u1ecfi, v\u00e0 v\u01b0\u1ee3t xa kh\u1ea3 n\u0103ng \u1ea5y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn. B\u1edfi v\u00ec ch\u00fang t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 h\u1ee9ng th\u00fa m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean v\u1edbi b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec hi\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft. V\u00e0 \u0111\u1ea5y l\u00e0 c\u00e1ch t\u00e2m tr\u00ed s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n ch\u00ednh n\u00f3.<\/p>\n<p>Trong m\u1ed9t v\u00e0i n\u0103m, m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb h\u1ecdc c\u00e1ch ki\u1ec3m so\u00e1t c\u01a1 th\u1ec3, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng giao ti\u1ebfp b\u1eb1ng nhi\u1ec1u ng\u00f4n ng\u1eef, d\u1ea5u hi\u1ec7u, th\u1ea5u hi\u1ec3u c\u00e1c lu\u1eadt l\u1ec7 c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a. T\u1ea5t c\u1ea3 qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng k\u1ef3 di\u1ec7u \u1ea5y di\u1ec5n ra m\u1ed9t c\u00e1ch v\u00f4 th\u1ee9c. Ch\u00fang h\u1ecdc t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y m\u1ed9t m\u00ecnh v\u00e0 t\u1ed1n r\u1ea5t \u00edt c\u00f4ng s\u1ee9c.<\/p>\n<p>T\u1eeb khi sinh ra, ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng cho m\u00ecnh, h\u1ecdc h\u1ecfi t\u1eeb m\u1ecdi th\u1ee9 xung quanh, v\u1eeba ch\u01a1i v\u1eeba kh\u00e1m ph\u00e1 th\u1ebf gi\u1edbi. Khi m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb ra \u0111\u1eddi, c\u01a1 ch\u1ebf sinh h\u1ecdc kh\u00f4ng ph\u1ea3i g\u00f2 \u00e9p, bu\u1ed9c ch\u00fang ph\u1ea3i tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u1ec1u ch\u00fang c\u1ea7n l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u00f3 t\u00ednh nh\u00e2n v\u0103n. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec xung quanh ch\u00fang \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng trong qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ecdc: Nh\u1eefng l\u00fac gia \u0111\u00ecnh qu\u00e2y qu\u1ea7n b\u00ean nhau, khi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi nhau\u2026 m\u1ecdi th\u1ee9 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, m\u00e0 qua \u0111\u00f3 ch\u00fang ph\u00e1t tri\u1ec3n ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta c\u1ea7n \u0111em l\u1ea1i lo\u1ea1i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o cho tr\u1ebb nh\u1ecf \u0111\u1ec3 ch\u00fang ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ed9t c\u00e1ch ho\u00e0n thi\u1ec7n nh\u1ea5t? N\u1ebfu ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh m\u00e0 trong \u0111\u00f3, t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u hi\u1ec7n ch\u00fat n\u00e0o, th\u00ec \u0111\u1ee9a tr\u1ebb d\u1ec5 d\u00e0ng nhi\u1ec5m t\u00ednh hung h\u0103ng. Kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n, nh\u01b0ng \u00fd t\u00f4i l\u00e0, trong m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng b\u1ea1o l\u1ef1c, th\u00ec b\u1ea1o l\u1ef1c s\u1ebd d\u1ec5 d\u00e0ng s\u1ea3n sinh.<\/p>\n<p>C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng, ng\u00e0y nay, t\u1eeb l\u00fac 5 tu\u1ed5i, 98% tr\u1ebb nh\u1ecf ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean t\u00e0i. Ch\u00fang t\u00f2 m\u00f2, s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng suy ngh\u0129 theo nhi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng v\u00e0 ti\u1ec1m n\u0103ng gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u00e0 c\u1ef1c l\u1edbn. Hay n\u00f3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, ch\u00fang c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e2m tr\u00ed c\u1ef1c k\u1ef3 r\u1ed9ng m\u1edf. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u00e0 \u0111\u1ebfn n\u0103m 15 tu\u1ed5i, ch\u1ec9 10% tr\u1ebb nh\u1ecf l\u00e0 c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng kh\u1ea3 n\u0103ng \u1ea5y. Trong th\u1ebf gi\u1edbi c\u00e1c sinh v\u1eadt c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng, ch\u00fang ta ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0 nh\u1eefng thi\u00ean t\u00e0i. V\u00e0 th\u1eadt s\u1ef1, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7y c\u00f4 c\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u1ebft, l\u00e0 h\u1ecdc sinh c\u1ee7a h\u1ecd c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do v\u1edbi to\u00e0n b\u1ed9 t\u00e2m tr\u00ed, \u0111\u1ec3 cho ph\u00e9p t\u1ea5t c\u1ea3 ki\u1ebfn th\u1ee9c, s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 c\u00e1c ti\u1ec1m n\u0103ng\u2026 m\u00e0 ch\u00fang c\u00f3 b\u00ean trong, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed9c l\u1ed9 ra ngo\u00e0i.<\/p>\n<p>L\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi, ch\u00fang ra l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a h\u00e0ng ng\u00e0n ti\u1ebfn h\u00f3a v\u00e0 ch\u1ecdn l\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean. Ch\u00fang ta mang trong m\u00ecnh t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u1ea9m ch\u1ea5t \u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i, thay \u0111\u1ed5i ch\u00ednh m\u00ecnh v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh. T\u1eeb ham mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0103n khi \u0111\u00f3i, t\u1edbi s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 t\u1eeb b\u00ean trong \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 th\u1ebf gi\u1edbi. Ti\u1ec1m n\u0103ng n\u00e0y ng\u00e0y nay \u0111ang \u0111\u1ee3i ch\u00fang ta cho ph\u00e9p \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ed9c l\u1ed9. H\u00e3y nh\u00ecn c\u00e1ch m\u00e0 tr\u1ebb con n\u00f4 \u0111\u00f9a, th\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 sinh \u0111\u1ed9ng l\u00e0m sao, t\u1edbi nh\u1eefng thi\u1ebfu ni\u00ean ng\u00e0y nay, qua s\u1ef1 n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0 nhu c\u1ea7u mu\u1ed1n thay \u0111\u1ed5i th\u1ef1c t\u1ea1i. T\u1ea1i sao ch\u00fang ta c\u1ee9 kh\u0103ng kh\u0103ng tri\u1ec7t ti\u00eau s\u1ef1 t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang v\u00e0 tr\u1eebng ph\u1ea1t s\u1ef1 n\u1ed5i lo\u1ea1n n\u00e0y, trong khi nh\u1eefng h\u1ea9m ch\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 cho ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng ch\u00fang ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ea3n th\u1ec3, v\u00e0 \u0111\u00e1p \u1ee9ng nh\u1eefng nhu c\u1ea7u b\u00ean trong t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n<p>Tr\u1ebb nh\u1ecf c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y b\u00ean trong, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi, khi\u1ebfn ch\u00fang h\u1ecdc h\u1ecfi, t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 di chuy\u1ec3n, th\u00fac \u0111\u1ea9y ch\u00fang tham gia, l\u00e0m vi\u1ec7c v\u00e0 t\u00e1i di\u1ec5n c\u00e1c h\u00e0nh vi. V\u00e0 ch\u00ednh nh\u1eefng l\u1ef1c \u1ea5y gi\u00fap ch\u00fang quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh khi n\u00e0o th\u00ec d\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, b\u1edfi v\u00ec ch\u00fang \u0111\u00e3 hi\u1ec3u h\u1ebft v\u1ec1 n\u00f3. Quan s\u00e1t c\u00e1ch nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, ch\u00fang t\u00f4i kh\u00e1m ph\u00e1 ra r\u1eb1ng, ch\u00fang s\u1eed d\u1ee5ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ef1 ph\u00e1ch, gi\u1ed1ng h\u1ec7t nh\u1eefng thi\u00ean t\u00e0i. R\u1ea5t t\u1ef1 nhi\u00ean, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u1ea5p \u0111\u1ed9 ph\u1ee9c t\u1ea1p, ph\u1ea3i kh\u00f4ng n\u00e0o?<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb n\u00e0o l\u1ea1i kh\u00f4ng quan s\u00e1t, kh\u00f4ng m\u1ed9t c\u1eadu b\u00e9 n\u00e0o l\u1ea1i kh\u00f4ng kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00e0 th\u1eed nghi\u1ec7m. C\u00e2u h\u1ecfi l\u00e0 ch\u00fang ta ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec3 k\u00edch th\u00edch ch\u00fang s\u00e1ng t\u1ea1o? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi l\u00e0 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec c\u1ea3, ch\u00fang v\u1ed1n l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf r\u1ed3i. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta ph\u1ea3i l\u00e0m l\u00e0 \u0111em l\u1ea1i cho ch\u00fang c\u00e1c c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 b\u1ed9c l\u1ed9 s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o, b\u1eb1ng nhi\u1ec1u c\u00e1ch kh\u00e1c nhau. N\u1ebfu ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p nh\u01b0 v\u1eady, nay mai th\u00f4i ch\u00fang s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, nh\u1eefng ngh\u1ec7 s\u1ef9. H\u00e3y cho ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Th\u1ea7y gi\u00e1o n\u00f3i v\u1edbi c\u00f4 hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edfng: \u201cB\u1ecdn tr\u1ebb \u0111ang ho\u00e0i nghi h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1o d\u1ee5c v\u1edbi \u0111i\u1ec3m s\u1ed1, ch\u00fang cho r\u1eb1ng ch\u00fang ta ch\u1ec9 quan t\u00e2m t\u1edbi \u0111i\u1ec3m m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n bi\u1ebft ch\u00fang ti\u1ebfp thu \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec.\u201d \u201cAnh c\u0169ng cho l\u00e0 t\u1ee5i n\u00f3 \u0111\u00fang sao?\u201d \u201cT\u00f4i ch\u1ec9 kh\u00f4ng ngh\u0129 l\u00e0 t\u1ee5i n\u00f3 ho\u00e0n to\u00e0n sai, c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u00fang l\u1eafm v\u1ec1 c\u00e1ch gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a ta?\u201d \u201cV\u1eady anh kh\u00f4ng ngh\u0129 t\u1ea5t c\u1ea3 tr\u1edf n\u00ean nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 do x\u00e3 h\u1ed9i n\u00e0y sao? C\u00f2n \u1edf trong x\u00e3 h\u1ed9i n\u00e0y th\u00ec vi\u1ec7c t\u1ed1t nh\u1ea5t cho ch\u00fang l\u00e0 \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, v\u00e0 \u0111i h\u1ecdc\u201d\u2026<\/p>\n<p>\u201cTh\u01b0a c\u00f4, nh\u01b0 c\u00f4 y\u00eau c\u1ea7u, \u0111\u00e2y l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 nh\u1eefng g\u00ec em \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc trong 5 n\u0103m qua t\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng. V\u00e0 c\u00f4 bi\u1ebft sao kh\u00f4ng? Em s\u1ebd qu\u00ean h\u1ebft. Th\u1ef1c t\u1ebf m\u00e0 n\u00f3i th\u00ec, em \u0111\u00e3 qu\u00ean h\u1ebft r\u1ed3i\u2026\u201d<\/p>\n<p>\u201cMicaela, h\u00e3y cho t\u00f4i bi\u1ebft t\u1ea1i sao em nh\u1ea5t quy\u1ebft v\u1edbi b\u00e0i ph\u00e1t bi\u1ec3u \u0111\u00f3? \u201cB\u1edfi v\u00ec \u0111\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec em ngh\u0129, em ch\u1ec9 mu\u1ed1n b\u1ed9c l\u1ed9 suy ngh\u0129 c\u1ee7a m\u00ecnh, e mu\u1ed1n th\u1ebf.\u201d \u201c\u00d4i em y\u00eau, ai c\u0169ng th\u00edch l\u00e0m nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh c\u1ea3m th\u1ea5y h\u1ee9ng th\u00fa v\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00f4i khi ph\u1ea3i l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00ecnh kh\u00f4ng th\u00edch.\u201d \u201cKh\u00f4ng, em xin l\u1ed7i, nh\u01b0ng em kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd nh\u01b0 th\u1ebf\u201d \u201cOk, t\u00f4i hi\u1ec3u em nh\u01b0ng\u2026\u201d \u201cNghe n\u00e0y Micaela, em c\u00f3 mu\u1ed1n t\u1ed1t nghi\u1ec7p kh\u00f4ng? c\u00f3 b\u1eb1ng, c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i ngh\u1ec1 v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ai \u0111\u00f3?\u201d \u201cEm v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t ai \u0111\u00f3 r\u1ed3i th\u01b0a th\u1ea7y.\u201d<\/p>\n<p>\u201cH\u1ecdc kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nu\u1ed1t ch\u1eedng \u0111\u1ee7 lo\u1ea1i \u00fd t\u01b0\u1edfng, m\u00e0 l\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o v\u00e0 t\u00e1i t\u1ea1o l\u1ea1i ch\u00fang\u201d \u2013 Paulo Freire<\/p>\n<p>C\u00e1ch m\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c hi\u1ec7n nay v\u1eadn h\u00e0nh, l\u00e0 nh\u1ed3i nh\u00e9t th\u00eam c\u00e1c th\u00f4ng tin m\u00e0 ta tin r\u1eb1ng ch\u00fang c\u1ea7n thi\u1ebft. T\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi m\u00ecnh r\u1eb1ng: Ch\u00fang ta nh\u1edb \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau th\u1ee9 t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc ph\u1ed5 th\u00f4ng? V\u1edbi c\u00e1ch m\u00e0 h\u1ecd d\u1ea1y v\u00e0 gi\u1ea3ng, ch\u1eb3ng ai th\u1ea5y h\u1ee9ng th\u00fa c\u1ea3. Khi h\u1ecd \u0111\u1ecdc g\u00ec \u0111\u00f3 v\u00e0 b\u1eaft t\u1ed1i ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc theo, t\u00f4i kh\u00f4ng ngh\u0129 m\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec, t\u00f4i ch\u1ec9 th\u1ea5y m\u00ecnh l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng l\u1edbp, h\u1ebft ng\u00e0y n\u1ecd \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kia, \u0111\u1ec1u s\u1ebd ch\u00ecm d\u1ea7n v\u00e0o l\u00e3ng qu\u00ean, n\u1ebfu n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ef1a ch\u1ecdn v\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a ch\u00ednh ta.<\/p>\n<p>Tr\u1ebb con kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng con robot ch\u1ec9 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 copy v\u00e0 nh\u1eafc l\u1ea1i. Th\u1ef1c s\u1ef1 b\u1ea3n th\u00e2n ch\u00fang s\u1ebd c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh l\u00e0m. Nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u1edbi, tr\u1ebb con ti\u1ebfp thu ch\u00fang, theo m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u00f3 qua tr\u1ea3i nghi\u1ec7m c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. N\u1ebfu qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ecdc h\u1ecfi kh\u00f4ng t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee9ng th\u00fa, th\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u1ecdc th\u1eadt s\u1ef1. V\u00e0 tr\u00ean h\u1ebft, thi\u00ean t\u00e0i m\u00e0 m\u1ed7i \u0111\u1ee9a tr\u1ebb mang trong m\u00ecnh s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 b\u1ed9c l\u1ed9. H\u1ecdc h\u1ecfi th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 sinh ra t\u1eeb s\u1ef1 th\u00edch th\u00fa, \u00fd ch\u00ed v\u00e0 c\u1ea3 s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a n\u00f3 l\u1ea1i b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb nh\u1eefng th\u1ee9 v\u01b0\u1ee3t xa m\u1ecdi l\u00fd thuy\u1ebft. N\u00f3 r\u1ed9ng h\u01a1n m\u1ecdi ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0 c\u00e1c h\u00ecnh dung li\u00ean quan. H\u1ecdc h\u1ecfi l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u00e2u, n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft l\u1eadp.<\/p>\n<p>M\u1ed9t tr\u00e1i b\u00f3ng t\u1ef1 tay m\u00ecnh l\u00e0m l\u00e0 tr\u00e1i b\u00f3ng \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c\u201d, m\u1ed9t tr\u00e1i b\u00f3ng vay m\u01b0\u1ee3n l\u00e0 tr\u00e1i b\u00f3ng \u201cm\u1ea5t\u201d. Nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u00fang ta thu \u0111\u01b0\u1ee3c qua vi\u1ec7c l\u00e0m. Ch\u00fang ta h\u1ecdc b\u1eb1ng c\u00e1ch kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u1ef1 nhi\u00ean, t\u00ecm ki\u1ebfm, t\u00ecm t\u00f2i, th\u00ed nghi\u1ec7m. Khi trong s\u1ef1 li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean, m\u1ed9t \u0111\u1ee9a tr\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ee9 g\u00ec. Nh\u01b0 v\u1eady, c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c l\u00e0 g\u1ee3i m\u1edf c\u00e1c b\u00ed \u1ea9n, t\u1ea1o ra c\u00e1c ho\u00e0n c\u1ea3nh trong t\u1ef1 nhi\u00ean, \u0111\u1ec3 m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 b\u1edfi kh\u00f3a h\u1ecdc nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 h\u1ecdc sinh t\u1ef1 gi\u1ea3i th\u00edch. B\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00f3, h\u1ecdc sinh s\u1ebd r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean v\u00e0 s\u1ebd c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 t\u1ef1 t\u00ecm ra \u0111\u00e1p \u00e1n cho ri\u00eang m\u00ecnh. Trong nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7, \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00f4 h\u00ecnh tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc t\u00ean l\u00e0 \u201ctr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc \u0111\u1ed9ng\u201d, \u1edf \u0111\u00f3 tr\u1ebb nh\u1ecf b\u1ed9c l\u1ed9, h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o xa r\u1eddi h\u1eb3n b\u00e0n gh\u1ebf. Nh\u01b0ng \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u g\u00ec m\u1edbi c\u1ea3, n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Piaget n\u00f3i t\u1edbi t\u1eeb th\u1eadp ni\u00ean 50, \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em v\u00e0o \u00e1p d\u1ee5ng, ch\u1ec9 v\u00ec s\u1ef1 l\u01b0\u1eddi nh\u00e1c.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 20, nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u01b0 ph\u1ea1m m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n, \u0111\u00fac r\u00fat \u1eeb nhi\u1ec1u l\u0129nh v\u1ef1c khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u00e0 tr\u1ecdng t\u00e2m l\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u00e0 th\u1eed nghi\u1ec7m, t\u1ef1 do v\u00e0 c\u01a1 ch\u1ebf t\u1ef1 th\u00e2n v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ecdc, \u0111\u1ed5i m\u1edbi t\u01b0 duy to\u00e0n b\u1ed9 c\u01a1 c\u1ea5u c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc. Nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 20, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed9t ph\u00e1 \u0111\u00f3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00ecm d\u1ea7n v\u00e0o qu\u00ean l\u00e3ng, b\u1edfi v\u00ec s\u1ef1 s\u1ee3 h\u00e3i c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ec3 ch\u1ebf Chuy\u00ean Quy\u1ec1n. V\u00e2ng, c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u1ea5y t\u1eadp trung v\u00e0o vi\u1ec7c coi tr\u1ebb nh\u1ecf l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc ch\u00ednh, m\u1ed9t c\u00e1ch to\u00e0n di\u1ec7n. M\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1 nhi\u00ean, ph\u1ea3i c\u00f3 c\u00e1c v\u1eadt d\u1ee5ng th\u1ef1c t\u1ebf, c\u1ea7m n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 tr\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng v\u00e0 th\u00ed nghi\u1ec7m.<\/p>\n<p>M\u1ecdi th\u1ee9 trong tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u1ebf h\u00f3a, m\u1ecdi v\u1eadt d\u1ee5ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 c\u00f3 th\u1ec3 l\u1eafp gh\u00e9p v\u00e0 th\u00ed nghi\u1ec7m. C\u1ee9 nh\u01b0 v\u1eady, t\u1ef1 tr\u1ebb nh\u1eadn ra l\u00e0 n\u1ebfu n\u00f3 l\u00e0m sai, th\u00ec v\u1eadt d\u1ee5ng \u1ea5y s\u1ebd b\u1ed9c l\u1ed9 v\u00e0 t\u1ef1 s\u1eeda l\u1ea1i. Th\u01b0\u1eddng th\u00ec, ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ee9ng ra \u0111\u1ec3 s\u1eeda cho tr\u1ebb, m\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 ch\u00ednh \u0111\u1ee9a tr\u1ebb t\u1ef1 s\u1eeda sai. Ng\u00e0y nay, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y tr\u1ebb con t\u1ef1 s\u1eeda sai cho nhau. T\u00f4i tin r\u1eb1ng, \u0111\u1ee9ng t\u1eeb quan \u0111i\u1ec3m gi\u00e1o d\u1ee5c, th\u00ec l\u1ed7i v\u00e0 sai s\u00f3t ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n nh\u1eadn, nh\u01b0 th\u1ef1c t\u1ebf khoa h\u1ecdc c\u00f3 nhi\u1ec1u sai l\u1ea7m v\u00e0 l\u1ed7i h\u01a1n l\u00e0 c\u00e1c c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u00fang. B\u00ecnh th\u01b0\u1eddng ch\u00fang ta cho r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111ang ti\u1ebfn l\u00ean, khi ch\u00fang ta th\u00e0nh c\u00f4ng, nh\u01b0ng th\u1ef1c ra, ch\u00ednh sai s\u00f3t m\u1edbi l\u00e0 ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ec3 khoa h\u1ecdc ti\u1ebfn tri\u1ec3n.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta n\u00ean n\u00f3i v\u1edbi tr\u1ebb r\u1eb1ng: Ch\u1eb3ng quan tr\u1ecdng n\u1ebfu em m\u1eafc l\u1ed7i hay sai s\u00f3t, v\u00ec em \u0111ang h\u1ecdc, b\u1edfi v\u00ec ch\u1eb3ng c\u00f3 ai l\u00e0 k\u1ebb th\u1eafng cu\u1ed9c \u1edf \u0111\u00e2y c\u1ea3, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ecdc h\u1ecfi.<\/p>\n<p>Edison khi ph\u00e1t minh ra b\u00f3ng \u0111\u00e8n \u0111i\u1ec7n \u0111\u00e3 th\u1eed nghi\u1ec7m v\u00e0 sai s\u00f3t h\u00e0ng ng\u00e0n l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc khi th\u00e0nh c\u00f4ng. Khi m\u1ed9t nh\u00e0 b\u00e1o h\u1ecfi \u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1ebf n\u00e0o khi sai s\u00f3t c\u1ea3 h\u00e0ng ng\u00e0n l\u1ea7n, \u00f4ng \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u00e1p l\u1ea1i: \u201cT\u00f4i ch\u1eb3ng v\u1ea5p ng\u00e3 c\u1ea3 ng\u00e0n l\u1ea7n, nh\u01b0ng b\u00f3ng \u0111\u00e8n \u0111i\u1ec7n l\u00e0 m\u1ed9t s\u00e1ng ch\u1ebf t\u1ed1n h\u00e0ng ng\u00e0n b\u01b0\u1edbc.\u201d C\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c kh\u00e1m ph\u00e1 khoa h\u1ecdc, gi\u00e1o d\u1ee5c b\u1ea5t quy t\u1eafc l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh \u0111\u1ea7y bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, m\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e1c gi\u1ea3i ph\u00e1p thay th\u1ebf, c\u00e1c quy t\u1eafc logic v\u00e0 nh\u00e2n qu\u1ea3 gi\u1eefa h\u1ed7n \u0111\u1ed9n v\u00e0 quy lu\u1eadt. Nh\u01b0ng ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p h\u1ecdc n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra t\u1eeb th\u1eafc m\u1eafc khi \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi nh\u1eefng h\u1ed7n \u0111\u1ed9n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi theo quy t\u1eafc c\u00f3 s\u1eb5n.<\/p>\n<p>Khi ch\u00fang ta sinh ra, x\u00e3 h\u1ed9i n\u00e0y khi\u1ebfn ch\u00fang ta ngu d\u1ed1t v\u00ec ch\u00fang \u0111em t\u1edbi to\u00e0n l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi. N\u00f3 cho ch\u00fang ta nh\u1eefng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eau d\u1ec7t s\u1eb5n, t\u1eeb tri\u1ebft h\u1ecdc, ch\u00ednh tr\u1ecb, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o. V\u00ec th\u1ebf, n\u00f3 h\u1ee7y di\u1ec7t s\u1ef1 ho\u00e0i nghi v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng h\u1ecdc h\u1ecfi. Tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc c\u0169ng v\u1eady, n\u00f3 to\u00e0n cho ch\u00fang ta c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, trong khi th\u1ef1c ch\u1ea5t c\u1ee7a gi\u00e1o d\u1ee5c th\u00ec n\u00f3 ph\u1ea3i khi\u1ebfn cho ch\u00fang ta ho\u00e0i nghi v\u00e0 t\u00ecm t\u00f2i. M\u1ed9t nh\u00e0 gi\u00e1o c\u1ea7n l\u00e0m g\u00ec? Anh ta c\u1ea7n gi\u00fap s\u1ee9c \u0111\u1ec3 kh\u01a1i g\u1ee3i t\u00ecm t\u00f2i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00e1p \u0111\u1eb7t m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi.<\/p>\n<p>T\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a vi\u1ec7c ho\u00e0i nghi v\u00e0 \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb th\u1eddi Hy L\u1ea1p c\u1ed5 \u0111\u1ea1i, n\u01a1i khai sinh Tri\u1ebft h\u1ecdc, \u1edf \u0111\u00f3, vi\u1ec7c h\u1ecdc n\u1ed5i l\u00ean t\u1eeb thay \u0111\u1ed5i t\u01b0 duy v\u00e0 trao \u0111\u1ed5i l\u1eabn nhau. Nh\u01b0ng n\u1ebfu \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a vi\u1ec7c h\u1ecdc, th\u00ec t\u1ea1i sao ch\u00fang ta l\u1ea1i c\u1ee9 kh\u0103ng kh\u0103ng vi\u1ec7c \u00e1p \u0111\u1eb7t, gi\u1edbi h\u1ea1n, quy \u01b0\u1edbc v\u00e0 ph\u00e2n lo\u1ea1i ch\u00fang? V\u00ec th\u1ebf, th\u1eddi gian \u1edf tr\u01b0\u1eddng, h\u00f3a ra l\u1ea1i l\u00e0 th\u1eddi gian \u0111\u00e1nh l\u1ea1c h\u01b0\u1edbng, v\u00e0 \u00e9p bu\u1ed9c ch\u00fang ta tin v\u00e0o m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n. \u00fd t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng h\u1ecdc sinh ph\u1ea3i ti\u1ebfn tri\u1ec3n, tu\u00e2n theo c\u00e1ch m\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ecdc \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 ra tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1eddng th\u00ec, m\u1ee5c ti\u00eau gi\u00e1o d\u1ee5c trong th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec7n nay l\u00e0 ch\u1eb3ng \u0111\u1ebfm x\u1ec9a g\u00ec t\u1edbi h\u1ecdc sinh v\u00e0 tr\u1ebb nh\u1ecf. D\u1ea7n d\u1ea7n, l\u0169 tr\u1ebb tin r\u1eb1ng vi\u1ec7c h\u1ecdc l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng c\u00e1c l\u1ef1c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng b\u00ean ngo\u00e0i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u1ed9i t\u00e2m. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n, t\u00f4i ph\u1ea3i h\u1ecdc \u0111\u1ec3 qua k\u1ef3 thi, \u0111\u1ec3 c\u1ea1nh tranh t\u00ecm vi\u1ec7c\u2026<\/p>\n<p>N\u1ebfu ta kh\u00f4ng khu\u1ea5y \u0111\u1ed9ng s\u1ef1 th\u00edch th\u00fa, n\u1ebfu ta kh\u00f4ng k\u00edch th\u00edch s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a tr\u1ebb. Ta \u0111ang t\u1ea1o ra c\u00e1c robot v\u1edbi nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf, th\u01b0\u1eddng l\u00e0 60-70% tr\u1ebb em v\u1edbi ti\u1ec1m n\u0103ng tuy\u1ec7t v\u1eddi b\u00ean trong s\u1ebd r\u01a1i r\u1ee5ng ph\u00eda sau. R\u1ed3i khi ch\u00fang ta l\u1edbn l\u00ean, nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i l\u00e8o l\u00e1i ch\u00fang ta t\u1edbi nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau v\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 b\u00ean ngo\u00e0i, v\u00e0 ch\u00fang ta ch\u1eb3ng th\u1ec3 hi\u1ec3u n\u1ed5i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng quan t\u00e2m t\u1edbi l\u1ee3i l\u1ed9c thu l\u1ea1i, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1eb3ng qua l\u00e0 t\u1eeb n\u1ed9i t\u00e2m. Nh\u01b0ng n\u1ebfu tr\u1ebb nh\u1ecf ch\u1eb3ng h\u01b0\u1edbng t\u1edbi \u0111i\u1ec1u g\u00ec c\u1ee5 th\u1ec3, n\u00f3 ch\u1ec9 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 t\u1eadn h\u01b0\u1edfng vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, n\u00f3 ch\u1ec9 b\u01b0\u1edbc \u0111i v\u00ec s\u1ef1 vui th\u00edch c\u1ee7a vi\u1ec7c \u0111i b\u00e1ch b\u1ed9 v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1, v\u00e0 \u0111\u00f3 l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111em l\u1ea1i s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n cho ch\u00fang. Gi\u00e1o vi\u00ean kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0 ng\u00f4i sao s\u00e2n kh\u1ea5u, h\u1ecd ch\u1ec9 n\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn, ki\u1ec3u c\u1ea7u n\u1ed1i, h\u1ecd c\u00f3 li\u00ean k\u1ebft n\u00e0o \u0111\u00f3 v\u1edbi ki\u1ebfn th\u1ee9c, v\u00e0 t\u1ef1 ki\u1ebfn th\u1ee9c s\u1ebd t\u1ea1o ra s\u1ee9c h\u00fat, t\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh theo c\u00e1ch c\u1ee7a t\u1eebng h\u1ecdc sinh. Ch\u1eb3ng m\u1ed9t \u00e1p l\u1ee9c n\u00e0o bu\u1ed9c tr\u1ebb ph\u1ea3 \u0111\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ee5c ti\u00eau trong m\u1ed9t qu\u00e3ng th\u1eddi gian c\u1ee5 th\u1ec3.<\/p>\n<p>C\u01a1 b\u1ea3n, c\u00f3 hai ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c, m\u1ed9t l\u00e0 ph\u1ea3i r\u00e8n tr\u1ebb theo v\u0103n h\u00f3a, hai l\u00e0 ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ec3 th\u00edch nghi v\u1edbi tr\u1ebb. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, m\u1ed9t l\u00e0 \u0111i theo l\u1ec1 tr\u00e1i ho\u1eb7c ph\u1ea3i, \u0111\u01a1n gi\u1ea3n ch\u1ec9 v\u1eady, nh\u01b0ng n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 \u1edf gi\u1eefa, m\u1edbi l\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt. Tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean n\u1ec1n t\u1ea3ng l\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u01a1 b\u1ea3n, bao tr\u00f9m to\u00e0n b\u1ed9 c\u01a1 c\u1ea5u: \u00dd ni\u1ec7m r\u1eb1ng tr\u1ebb nh\u1ecf nh\u01b0 m\u1ed9t t\u1edd gi\u1ea5y tr\u1eafng v\u00e0 h\u1ec7 qu\u1ea3, l\u00e0 t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb th\u00e1o r\u1eddi v\u00e0 l\u1eafp gh\u00e9p l\u1ea1i, b\u00f3p m\u00e9o t\u00f9y theo nhu c\u1ea7u ngo\u1ea1i c\u1ea3nh. \u0110\u1ee9a tr\u1ebb \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u, m\u1ed9t con chu\u1ed9t b\u1ea1ch, b\u00ean trong m\u1ed9t ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m, m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh x\u00e3 h\u1ed9i h\u00f3a, trong su\u1ed1t l\u1ecbch s\u1eed, m\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau ch\u00ednh l\u00e0 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng, t\u1ea1o ra m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y h\u1eb3n r\u1ea5t l\u00e0 nh\u00e2n b\u1ea3n, hay kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1eady, khi tin r\u1eb1ng r\u1eebng c\u00e2y s\u1ebd b\u1ecb h\u1ea1i n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng ch\u0103m s\u00f3c ch\u00fang? Kh\u00f4ng, c\u1ee9 \u0111\u1ec3 m\u1eb7c ch\u00fang l\u00e0 \u0111\u1ee7, lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 v\u1eady. V\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 r\u1eebng c\u00e2y ch\u00fang ta b\u1ecf m\u1eb7c v\u1eabn s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i b\u1edfi v\u00ec con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng can thi\u1ec7p v\u00e0o. M\u1ed9t h\u1ea1t gi\u1ed1ng \u1ea9n ch\u1ee9a trong m\u00ecnh t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u00f4ng tin c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 m\u1ed9t sinh linh ph\u00e1t tri\u1ec3n, m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 c\u00e1i c\u00e2y l\u1edbn l\u00ean, nh\u01b0ng c\u00e1ch ch\u00fang ph\u00e1t tri\u1ec3n ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o c\u01a1 c\u1ea5u b\u00ean trong h\u1ea1t gi\u1ed1ng, m\u1ecdi ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u1edbi \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n b\u00ean trong m\u1ecdi sinh v\u1eadt s\u1ed1ng, d\u00f9 \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i c\u00e2y, hay m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>V\u00e0 s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c n\u1ed9i t\u1ea1ng quan tr\u1ecdng, x\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 t\u1ee7y\u2026 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u1ed9i sinh v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp, ch\u1eb3ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 can thi\u1ec7p n\u00e0o c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 cung c\u1ea5p nh\u1eefng t\u00e0i nguy\u00ean c\u01a1 b\u1ea3n ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 x\u00e2y d\u1ef1ng. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec, ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111\u1ea3m b\u1ea3o r\u1eb1ng n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c cung c\u1ea5p nh\u1eefng g\u00ec n\u00f3 c\u1ea7n. V\u00e0 t\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng th\u1ee9 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t. Trong th\u1eddi gian thai ngh\u00e9n, t\u00ecnh y\u00eau \u0111em l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh v\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 trong m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u1eed cung, sau \u0111\u00f3, l\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ee5ng ch\u1ea1m v\u1ec1 th\u1ec3 x\u00e1c, h\u1ed7 tr\u1ee3 v\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ea3m x\u00fac, b\u1ed9c l\u1ed9, c\u1eed ch\u1ec9, \u00e2m thanh, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ea5u hi\u1ec3u, ch\u1ea5p nh\u1eadn, t\u00f4n tr\u1ecdng v\u00e0 tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. N\u1ebfu t\u00ecnh y\u00eau l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f2n cho vi\u1ec7c ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 h\u1ecdc h\u1ecfi, t\u1ea1i sao ch\u00fang ta l\u1ea1i c\u1ed1 g\u1eafng gi\u00e1o d\u1ee5c b\u1eb1ng \u0111e d\u1ecda, h\u00ecnh ph\u1ea1t, \u00e1p l\u1ef1c v\u00e0 qu\u00ean h\u1ebft v\u1ec1 t\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng?<\/p>\n<p>Phi Tuy\u1ebft<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00e3y gi\u00e1o d\u1ee5c con tr\u1ebb theo nhu c\u1ea7u c\u1ee7a ch\u00fang, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng theo nhu c\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn Vi\u1ec7c ch\u00fang ta c\u1ea7n l\u00e0m, \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c t\u1ed1t, gi\u1ed1ng nh\u01b0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u, t\u1eeb m\u1ed9t con s\u1ed1 0. Maria Montessori t\u1eebng n\u00f3i: \u201c\u0110\u1eebng h\u1ecdc t\u00f4i, h\u1ecdc tr\u1ebb con \u1ea5y.\u201d Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6089,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[111],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6088"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6088"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6088\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6090,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6088\/revisions\/6090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6089"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.yogavocuc.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}